PHQ-9Patient Health Questionnaire-9

Czym jest PHQ-9?

PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) to krótki, 9-itemowy kwestionariusz samoopisowy służący do przesiewowej oceny objawów dużej depresji (Major Depressive Disorder). Narzędzie zostało opracowane przez Kroenke, Spitzer i Williams i opublikowane w 2001 roku.

Kwestionariusz bazuje na kryteriach diagnostycznych zawartych w DSM-IV (a obecnie DSM-5) i pozwala na szybką oraz trafną ocenę nasilenia objawów depresyjnych. PHQ-9 jest jednym z najczęściej stosowanych narzędzi przesiewowych w podstawowej opiece zdrowotnej, gabinetach psychologicznych i psychiatrycznych oraz w badaniach naukowych.

Polska wersja PHQ-9

Polska wersja kwestionariusza PHQ-9 została przetłumaczona przez MAPI Research Institutei jest dostępna bezpłatnie na oficjalnej stronie www.phqscreeners.com. Przeprowadzono badania walidacyjne w populacji polskiej, potwierdzające przydatność narzędzia w warunkach krajowych.

Warto zaznaczyć, że w polskiej populacji zalecany punkt odcięcia (cut-off 12) jest wyższy niż międzynarodowy standard (10 punktów). Może to wynikać z różnic kulturowych w sposobie raportowania objawów depresyjnych.

Struktura kwestionariusza

PHQ-9 składa się z 9 pytań odpowiadających 9 kryteriom diagnostycznym epizodu depresyjnego według DSM. Każde pytanie dotyczy częstości występowania danego objawu w ciągu ostatnich 2 tygodni.

Obszary oceniane w PHQ-9:

1. Anhedonia — brak zainteresowania lub przyjemności z wykonywanych czynności
2. Obniżony nastrój — smutek, przygnębienie, poczucie beznadziejności
3. Zaburzenia snu — problemy z zasypianiem, budzenie się w nocy lub nadmierna senność
4. Zmęczenie — uczucie zmęczenia lub braku energii
5. Apetyt — słaby apetyt lub przejadanie się
6. Niska samoocena — poczucie bycia kimś złym, bezwartościowym
7. Koncentracja — trudności z koncentracją podczas czytania lub oglądania telewizji
8. Psychomotoryka — spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe
9. Myśli samobójcze — myśli o samookaleczeniu lub że lepiej byłoby umrzeć

Skala odpowiedzi

Każde pytanie oceniane jest w skali 0-3:

Interpretacja wyników

Wynik całkowity PHQ-9 mieści się w zakresie 0-27 punktów. Im wyższy wynik, tym większe nasilenie objawów depresyjnych.

Zastosowanie kliniczne

PHQ-9 wykorzystywany jest do:

• Przesiewowej oceny — szybkie wykrywanie objawów depresji w populacji ogólnej
• Monitorowania leczenia — ocena skuteczności terapii poprzez powtarzane badania
• Diagnostyki różnicowej — jako element szerszej oceny klinicznej
• Badań naukowych — standaryzowana miara nasilenia depresji

Populacje docelowe

PHQ-9 jest przeznaczony dla osób dorosłych (18+). Dla adolescentów dostępna jest zmodyfikowana wersja PHQ-A. Kwestionariusz może być stosowany w różnych placówkach: od podstawowej opieki zdrowotnej po specjalistyczne kliniki psychiatryczne.

PHQ-9 w platformie Noesis

Właściwości psychometryczne

• Czułość: 88% (przy cut-off ≥10)
• Swoistość: 88% (przy cut-off ≥10)
• Rzetelność: α Cronbacha = 0.89
• Trafność: Wysoka korelacja z wywiadem klinicznym (SCID)

Źródła i referencje

1. Kroenke, K., Spitzer, R. L., & Williams, J. B. (2001).The PHQ-9: validity of a brief depression severity measure.Journal of General Internal Medicine, 16(9), 606-613.
2. Kroenke, K., & Spitzer, R. L. (2002).The PHQ-9: A new depression diagnostic and severity measure.Psychiatric Annals, 32(9), 509-515.
3. Manea, L., Gilbody, S., & McMillan, D. (2012).Optimal cut-off score for diagnosing depression with the PHQ-9.CMAJ, 184(3), E191-E196.